Packet Radio ve AX.25 Protokolü — APRS'in Kökenleri

· 5 dk okuma · 1084 kelime

İnternet öncesi: 1980'ler. Amatör operatörler packet radio ile e-posta gönderiyor, mesaj sunucusuna (BBS) bağlanıyor, dijital chat yapıyor. Bugün APRS olarak bildiğimiz sistemin temeli budur. Bu rehber packet radio tarihçesi + AX.25 protokol detayı + modern uygulamaları.

#Packet radio nedir?

Bilgisayar verisi + amatör radyo kombinasyonu. Veri paketleri (packets) halinde gönderilir, hata düzeltmeli, robust. Klasik internet TCP/IP'in radyo eşdeğeri.

#Temel öğeler

  • Bilgisayar — verici uçta yazılım çalışan terminal
  • TNC (Terminal Node Controller) — bilgisayar ↔ telsiz interface
  • Telsiz — VHF/UHF FM (genelde 144.390 MHz APRS'te)
  • AX.25 protokol — paketleme standartı

#Akış

[Bilgisayar] → [TNC] → [Telsiz TX] →     →     [Telsiz RX] → [TNC] → [Bilgisayar]
   data        modulate   AFSK signal             demodulate   data

#Tarihçe

#1970'ler: doğum

  • 1971: Hawaii Üniversitesi ALOHAnet — ilk paket radyo network
  • ABD ham radio packet protocol geliştirmeye başladı
  • TAPR (Tucson Amateur Packet Radio) kurucu organizasyon

#1980'ler: altın çağ

  • 1984: AX.25 v2 standartlaştırıldı
  • TNC-1, TNC-2 kart bilgisayara takılır → yazılım çalıştırır
  • BBS (Bulletin Board System) — amatör radyo "internet" alternatifi
  • DX cluster — DX bilgi paylaşımı, hâlâ kullanılır
  • Mailbox sistemi — operatörler birbirine email

#1990'lar: gerileme

  • Internet patlama → e-mail, web pratik alternatif
  • Paket radyo trafiği azaldı
  • APRS (Bob Bruninga WB4APR) 1992 — packet'ın "kayıt + harita" varyasyonu olarak doğdu

#2000-2010: APRS canlı, klasik packet ölü

  • APRS GPS pozisyonu + harita için ideal
  • Klasik BBS / mail systems çoğunlukla kapatıldı
  • WinLink (radyodan e-mail) packet'ın yenilenmiş versiyonu

#2020+: nostaljik geri dönüş

  • Genç jenerasyon "retro" tech ilgisi
  • Packet BBS canlanması (P2P yine artıyor)
  • Mesh networks (HAMnet) packet inspirasyonu

#AX.25 protokolü detayı

X.25 (telekom standartı) → amatör radyo için adapte edilmiş = AX.25.

#Frame yapısı

[Flag] [Address] [Control] [PID] [Info] [FCS] [Flag]
  1B    14-70B    1-2B      1B   0-256B  2B    1B
  • Flag (0x7E) — frame başlangıç + bitiş
  • Address — kim kime, callsign + SSID
  • Control — frame türü (data, ack, beacon)
  • PID — protokol ID (TCP/IP, IP, vs)
  • Info — payload
  • FCS — Frame Check Sequence (CRC hata kontrol)

#Callsign + SSID

Aynı operatörün birden fazla istasyonu olabilir:

  • TA1XYZ-0 = ana telsiz
  • TA1XYZ-7 = el telsizi (mobile)
  • TA1XYZ-9 = APRS aracı
  • TA1XYZ-10 = hotspot

15 farklı SSID (-1 ile -15) atanabilir.

#Connected vs Connectionless

  • Connected (UI) — link kurulur, ack'lı, güvenilir
  • Connectionless — beacon, broadcast, cevap bekleme

APRS = connectionless (beacon yayını), klasik BBS = connected.

#TNC (Terminal Node Controller)

TNC = packet radio'nun "modem'i". Bilgisayar veri ↔ AFSK ses dönüşüm.

#Donanım TNC

  • Kantronics KPC-3 Plus (klasik, hâlâ kullanılır) ~$200
  • MFJ-1270 modern alternatif
  • Kenwood TS-2000 dahili TNC bazı transceiver'larda gömülü

#Yazılım TNC (modern)

  • Direwolf — açık kaynak Win/Mac/Linux, ses kart üzerinden, ücretsiz
  • AGW Packet Engine — Windows
  • UISS — Win, packet client + AGW Engine

Direwolf en popüler — bilgisayar ses kart yeter, ekstra donanım gerek yok.

#Bağlantı

[Telsiz audio out] → [Bilgisayar mic in] → Direwolf decode
[Telsiz mic in] ← [Bilgisayar audio out] ← Direwolf encode
[Telsiz PTT] ← [Bilgisayar serial RTS] (or VOX)

#Hız (Baud rate)

#1200 baud (klasik)

  • VHF FM bandlarda standard
  • Bandwidth ~3 kHz (ses kanal)
  • AFSK Bell 202 modulation
  • Uzak menzil tolerated

#9600 baud

  • 7.5x daha hızlı
  • Bandwidth aynı (FSK)
  • Menzil 1200'den biraz daha az
  • Telsiz 9600 baud destekli olmalı — eski el telsizleri sadece 1200

#Daha hızlı (modern)

  • HamNet (mesh network) — 5-10 GHz, ethernet hızı (Mbps)
  • D-STAR DD mode 128 kbps
  • Klasik AX.25 1200/9600 hâlâ ana

#Türkiye'de packet aktiviteleri

#1985-1995 altın dönem

  • İstanbul packet BBS network: TA1ABC, TA1XYZ aktif sysop'lar
  • Ankara, İzmir packet aynı dönemde
  • Aralarında gateway link (HF packet)

#2000+

  • Klasik BBS kapanmaları
  • APRS 144.800 MHz aktif (Türkiye standardı)
  • WinLink RMS gateway operatörleri (ulusal afet kapasitesi)

#2026

  • ~30-50 aktif APRS istasyonu
  • 5-10 WinLink RMS gateway
  • Klasik BBS yok, sadece nostaljik bireysel deneyler

#APRS — packet'ın yaşayan torunu

Packet radio'nun en yaşayan parçası. APRS = Automatic Packet Reporting System.

#Sistem

  • 144.800 MHz (Türkiye), 144.390 MHz (US) FM frekansı
  • 1200 baud AX.25 üzerinden
  • Beacon (broadcast) — her operatör pozisyonu/durumu yayar
  • Digipeater — geniş alan kapsamı
  • iGate — internet gateway, aprs.fi'ye yükler

#Bilgi tipleri

  • Position — GPS koordinatı
  • Status — kısa text mesaj
  • Telemetry — sensör verisi (sıcaklık, hava)
  • Weather — meteoroloji istasyonu
  • Mic-E — ses üzerinden APRS (mobile için)

#Türkiye'de APRS

WinLink tutorial → detayda. Kısa: packet AX.25 üstüne e-mail protokolu eklenmiş.

#Avantaj

  • Klasik AX.25 + modern email format
  • HF + VHF gateway'lar
  • Internet'siz mesajlaşma — afet için kritik

#Yeni başlayanlar için packet

Klasik packet öğrenmek istersen:

#Setup (~$200)

  1. Eski VHF FM telsiz (ya da hatta yeni Baofeng UV-5R)
  2. Bilgisayar + ses kart (USB cable telsize)
  3. Direwolf — ücretsiz software TNC
  4. UISS veya Outpost — packet client

#Pratik

  • 144.800 MHz tune (APRS Türkiye)
  • Direwolf çalıştır → packet decode et
  • AGWPE üzerinden TX yap (kayıtlı CQ vs)
  • aprs.fi'de senin çağrı işaretin görünür

#Mobile APRS

  • Anytone D878UV gibi GPS dahili telsiz → otomatik beacon
  • Veya APRSdroid (Android) + telsiz

#Sık sorulan sorular

#Klasik BBS hâlâ var mı?

Çok az aktif. Bireysel operatörler nostaljik deney yapıyor — Türkiye'de bilinen aktif yok.

#AX.25 öğrenmek faydalı mı?

Tarih + temel teknik bilgi olarak. Pratik kullanım sınırlı (APRS yeter). Ama mesh networks (HAMnet) altyapısı AX.25 derslerine borçlu.

#Direwolf zor mu?

Standart kurulum 30 dakika. Linux/Mac terminal komutu, Windows GUI yok. Web docs iyi.

#TNC'siz packet yapılır mı?

Evet — Direwolf gibi yazılım TNC = sadece bilgisayar yeter. Eskiden donanım TNC zorunluydu.

#9600 baud Baofeng ile mümkün mü?

Hayır — el telsizlerin TXout filtresi 9600 FSK için çok dar. Mobile (Yaesu FT-7800, Kenwood TM-D710) destekler. Klasik el telsizi → 1200 baud.

#İlgili kaynaklar