RTTY (Radio TeleType) — 1920'lerin Dijital Modu, Hâlâ Yaşıyor

· 5 dk okuma · 949 kelime

1920'lerin telgraf teknolojisi → bugün hâlâ amatör radyoda aktif. RTTY (Radio TeleType) = klasik dijital mod, ses tonlarıyla metin gönderme. CW + dijital arası bir yer. Bu rehber RTTY tarihçesi + modern kullanım + contest'ler.

#RTTY nedir?

Radio TeleType = ses tonlarıyla klavye metni gönderme. Mors koddan farklı, mekanik teleprinter ile başladı, modern bilgisayar ile devam.

#Sinyalin yapısı

  • 2 ses tonu — Mark (1, 2125 Hz) + Space (0, 2295 Hz)
  • 170 Hz shift — iki ton arasındaki fark
  • 45.45 baud — saniyede 45 bit
  • Baudot 5-bit code (her harf 5 bit)
  • USB modu (bazen LSB, gelenek)

#Bandwidth

~270 Hz — CW (150 Hz) ile FT8 (50 Hz) arası.

#Tarihçe

#1900'ler başı

  • Telex (telgraf üzerinden teleprinter) ticari telekom
  • Western Union, AP haberleri telex ile

#1930-40'lar

  • Mekanik teleprinter Model 15, Model 19 popüler
  • Demir çekiç gibi yazıcı + kağıt rulo
  • Audio frequency shift keying (AFSK) tabanlı

#1950-60'lar

  • Amatör radyo'ya geldi
  • "Green Keys" (ham operator slang) Model 28 teleprinter
  • Manuel SSB transceiver + audio coupling

#1990'lar

  • Bilgisayar yazılım taklit etti — mekanik teleprinter retire
  • MMTTY (Mineo JE3HHT, MMSSTV ile aynı geliştirici) yazılım

#2000+

  • Dijital alternatif (PSK31, FT8) çıktı
  • RTTY hâlâ contest'lerde aktif — gelenek + nostalji

#RTTY frekansları

USB modunda HF bantlarda:

Bant RTTY
80m 3.580-3.620 MHz
40m 7.040-7.080 MHz
30m 10.140-10.150 MHz
20m 14.080-14.099 MHz (en aktif!)
17m 18.100-18.110 MHz
15m 21.080-21.099 MHz
10m 28.080-28.099 MHz

14.080 MHz USB = RTTY dünya merkezi. Hafta sonu sürekli aktif.

#Yazılımlar

#MMTTY (Win, ücretsiz, klasik)

  • 1990'lardan beri
  • En popüler RTTY yazılımı
  • HamSoft.ca → indir
  • N1MM Logger ile entegre (contest)

#fldigi (Linux/Mac/Win, ücretsiz)

  • Multi-mode: RTTY + PSK + Olivia + ...
  • Modern arayüz
  • En popüler Linux dijital mod yazılımı

#N1MM Logger

  • Contest yazılımı
  • Dahili RTTY decoder/encoder
  • MMTTY plug-in

#Kurulum

#1. Yazılım indir

fldigi (multi-platform) veya MMTTY (Windows).

#2. Telsiz bağlantı

  • USB cable veya ses kart
  • USB modunda telsizi
  • 14.085 MHz tune

#3. Audio level

  • Telsiz speaker → bilgisayar mic
  • Bilgisayar speaker → telsiz mic
  • ALC indikatörü mid-range

#4. RTTY mode seç

  • fldigi: Mode → RTTY → 45 baud, 170 shift
  • MMTTY: default settings yeter

#5. Test

  • Boş RTTY frekans tune (14.085)
  • Birkaç dakika dinle
  • Decoder'da text görmelisin

#Pratik kontak

#CQ atma

CQ CQ CQ DE TB3KKD TB3KKD TB3KKD K

(K = "kontak almaya hazırım", CW geleneği)

#Cevap akışı

TB3KKD DE TA1ABC TA1ABC K
TA1ABC DE TB3KKD HI ALI UR RST 599 599
NAME KAAN QTH BURSA
HW? K

#Hız

30-50 saniye/kontak — FT8'den hızlı (75s) ama hızlı değil contest'in dışında.

#RTTY Contest

#CQ WW RTTY DX Contest (Eylül)

  • 48 saat
  • Tüm dünya × tüm bantlar
  • Exchange: RST + CQ Zone (TR = 20)
  • En büyük RTTY contest

#ARRL RTTY Roundup (Ocak)

  • 30 saat
  • Tüm bantlar (10-80m)
  • Exchange: RST + state/serial

#Türkiye'den RTTY Contest

  • TRAC contest takımları RTTY DX kategorisinde
  • 50W ile rekabet edilebilir
  • 100W+ tipik amatör seviyesi

#N1MM Logger + MMTTY

  • En popüler contest setup
  • Otomatik macro (function tuş = preset mesaj)
  • DX cluster spotting entegre

#RTTY karakteristik

#Avantajlar

  • Geleneksel — 100 yıllık teknoloji ruhsatı
  • Multi-platform — her yazılım decode eder
  • Encryption yok — açık metin
  • Robust — Donanım problemleri tolerans

#Dezavantajlar

  • Yavaş — 45 baud (FT8'in milyonda biri kadar bilgi)
  • Gürültü hassas — 170 Hz shift küçük interferans hassas
  • HF only — VHF/UHF nadir

#RTTY vs FT8 — neden hâlâ?

#Geleneksel + topluluk

  • Eski operatörler "real ham radio" sayar
  • Contest gelenekleri (yıllık 50+ yıl tarihçeli)
  • Mekanik teleprinter koleksiyonerler

#Düşük güç performansı

  • 25-50W ile RTTY DX yapılır
  • FT8 daha hassas ama RTTY daha "interactive"

#Pratik

RTTY hala 5-10% dijital trafiği — niche ama yaşıyor.

#Pratik ipuçları

#Frequency shift

  • 170 Hz standart amatör
  • 850 Hz HF marine eski
  • USB modunda 170 Hz net

#Carrier issue

  • Telsiz AFSK modu kullanmalı (telsizin kendisi tone üretir)
  • Veya bilgisayar tone üret (audio coupled)
  • Yanlış mod = kontak imkansız

#Mark / Space karışmama

  • Telsiz USB / LSB kararlı seç
  • Yanlış SB = decode bozuk
  • Standart: USB

#Audio FSK vs Direct FSK

#AFSK (Audio FSK)

  • Bilgisayar audio tone üret
  • SSB modunda telsiz transmit
  • En yaygın amatör

#Direct FSK

  • Telsiz native FSK mode (Yaesu FT-991A vs)
  • Daha temiz signal
  • Karmaşık setup

Modern amatör için AFSK yeter.

#Sık sorulan sorular

#RTTY öğrenmeye değer mi?

Contest'çiyseniz evet — RTTY contest fırsat. Casual operatörse hayır, FT8 yeter.

#Mekanik teleprinter hâlâ kullanılır mı?

Çok az — bazı museum / vintage operatörler. Modern amatör tamamen yazılım.

#En düşük güç?

  • 25W tipik
  • 100W contest pile-up
  • 5W QRP RTTY zorlu (FT8 daha iyi)

#Türkiye'de aktif RTTY?

14.085 MHz hafta sonu CQ WW RTTY öncesi pratik. Aktif kontak az ama mevcut.

#FT8 yazılımı RTTY de yapar mı?

WSJT-X RTTY desteklemez. fldigi veya MMTTY ayrı yazılım.

#İlgili kaynaklar