Amatör Telsiz Uydu Haberleşmesi — LEO, AMSAT, ISS, Pratik Rehber

· 6 dk okuma · 1176 kelime

5 watt el telsizi + Yagi anten + biraz zamanlama → uzaydan dünyaya kontak. Amatör radyo uyduları 1961'den beri yörüngede, şu anda 30+ aktif. Bu rehber LEO uydularıyla ilk kontak rehberi + ISS digipeater + QO-100 geosynkron işlem.

#Amatör uydular kategorisi

#LEO (Low Earth Orbit) — 200-2000 km

  • 90-110 dakikada bir tur
  • Pas süresi: 8-15 dakika
  • Türkiye üzerinden günde 4-6 pas
  • En tipik amatör uyduları
  • Örnek: AO-91, RS-44, SO-50

#MEO (Medium Earth Orbit) — 2000-35.000 km

  • Bazı yarı-amatör uydular
  • Daha uzun pas

#GEO (Geostationary Orbit) — ~36.000 km

  • Sabit pozisyon, sürekli görünür
  • QO-100 (Es'hailSat-2) — ortadoğu/Türkiye/Avrupa kapsama
  • 24/7 sürekli erişim

#Decayed / inactive

  • Birçok eski uydu artık inaktif (battery/RF arıza)
  • Aktif liste: amsat.org

#En aktif amatör uyduları (2026)

Uydu Tip Uplink Downlink Mod
AO-91 Fox-1B LEO 435.250 (CTCSS 67) 145.960 FM repeater
AO-92 Fox-1D LEO 435.350 145.880 FM repeater (intermittent)
SO-50 Saudisat LEO 145.850 (CTCSS 67) 436.795 FM repeater
RS-44 Radio-9 LEO 145.935-995 435.610-670 Linear (SSB/CW)
AO-7 LEO 432.180-120 145.850-790 Linear (1974'ten beri!)
ISS (UC) LEO 145.825 145.825 APRS digipeater
QO-100 GEO 2400 MHz 10489 MHz Linear narrowband

#İlk LEO kontağı (AO-91 / SO-50)

LEO uyduları FM repeater olarak çalışır — içeride uplink (sen telsizinden gönderir), aşağıya downlink (sen telsizinden alırsın). Aynen yer-bazlı röle gibi, ama uydu hareket halinde.

#Ekipman

  • Dual-band (2m/70cm) FM telsiz — Baofeng UV-5R yeter
  • Yagi anten — 4-element 70cm + 3-element 2m, omuzla taşınabilir
    • Ya da omnidireksiyonel + uydu yüksek geçişte (overhead pass) çalışabilir
  • Pas tahmin yazılımı (aşağıda)
  • Defter / log

#Maliyet

~1500 TL (Baofeng + DIY Yagi) → uzaya kontak başlangıcı

#Pas tahmin yazılımı

#Bilgisayar

  • GPredict (Linux/Mac/Win) — ücretsiz, klasik
  • Orbitron (Windows) — popüler
  • HamLogger integrate edilmiş satellite tracking

#Mobile

  • AMSAT iOS (ücretsiz)
  • Look4Sat (Android, ücretsiz)
  • Heavens-Above (web + app)

#Pas listeleme

TLE (Two-Line Element) veriyor — uydunun yörünge parametreleri. Uygulamalar otomatik günceller.

Örnek pas:

AO-91 — Pazar 28 Nisan 2026
Başlangıç: 14:23 UTC, AZ 215° (güneybatı), EL 0°
Maksimum: 14:30 UTC, AZ 178°, EL 67°
Bitiş: 14:36 UTC, AZ 145° (güneydoğu), EL 0°
Süre: 13 dakika

EL = elevation (yükseklik açısı). Maks EL > 30° = iyi pas.

#Doppler shift

Uydu hızlı hareket eder (7.5 km/s) → Doppler etkisi → frekans kayar:

  • Yaklaşırken: frekans yüksek kayar (+5-10 kHz @ 70cm)
  • Uzaklaşırken: frekans düşük kayar (-5-10 kHz)

#El kontrol

Uplink/downlink frekansını manuel ayarlamak gerek:

  • Pasın başında: downlink +5 kHz
  • Maksimum yüksekte: downlink nominal frekans
  • Pasın sonunda: downlink -5 kHz

#Otomatik kontrol

Bilgisayar kontrolü ile frekans gerçek zamanlı düzeltilir (CAT control). N1MM, GPredict ve Yaesu/Icom integrate edilebilir.

#Pratik

Çoğu el telsizinde manuel Doppler ayarı zor. AO-91 gibi uydularda downlink VFO'sunu ayarla, uplink fix bırak — uydu seni daha iyi duyar (sen daha fazla doğrulayıcı).

#İlk QSO adım adım

#1. Pas listele

Tahmin yazılımından AO-91 veya SO-50 için bugünkü pas. EL > 30° tercih et.

#2. Frekansları yaz

Memory'e:

  • AO-91 Up: 435.250 MHz, CTCSS 67.0
  • AO-91 Down: 145.960 MHz

#3. Pas zamanı yaklaş

  • 5 dk öncesinden başlangıç AZ yönüne anteni çevir
  • Bilgisayarı çalıştır, GPredict pasın gerçek zamanlı

#4. Pas başlar

  • Anteni AZ + EL yönüne çevir, pas boyunca takip et
  • Telsizi VFO mode, downlink dinle
  • "CQ Satellite TA1XYZ" gibi sesler duyacaksın

#5. Çağır

  • TX'e geç, kısa CQ at: "CQ Satellite TA1XYZ"
  • Cevap geldiyse exchange: çağrı + grid + signal
  • Tipik QSO: 30-60 saniye, hızlı çünkü pas kısa

#6. Logla

  • TIME UTC, çağrı, uydu adı, pasın açısı

#SO-50 — popüler ama tricky

SO-50 active etkinleştirme tonu ister:

  • Önce 67.0 Hz CTCSS ile 74.4 Hz tonu 2 saniye gönder (etkinleştir)
  • Sonra normal QSO

Bu yüzden bazı operatörler "SO-50 muzip" der. Pasın ilk pasında etkinleştir, kalan pas süresince çalışır.

#ISS APRS Digipeater

International Space Station APRS digi olarak çalışır:

  • Frekans: 145.825 MHz (uplink + downlink aynı)
  • Mod: 1200 baud AFSK APRS
  • Path: ARISS

İlk denenen: APRS pozisyonu beacon, sonraki pas'ta aprs.fi'de "via ISS" görünür. Eğer şanslıysan ISS upon Türkiye yörüngede beraber.

APRS tutorial konfigürasyon detayı.

#QO-100 (geostationary)

Es'hailSat-2 = 26°E geostationary, ortadoğu/Avrupa/Afrika kapsama. Türkiye'ye sabit görünür — anteni güneye 30-40° eğil, 24 saat kontak.

#Avantajlar

  • Sürekli erişim (LEO'nun pas zorluğu yok)
  • Geniş bant — narrowband (NB) + wideband (WB) transponder
  • DX çok kolay — Avrupa, Afrika, Ortadoğu hep aynı frekansta

#Dezavantajlar

  • Pahalı setup — 2.4 GHz uplink + 10 GHz downlink antenler + LNB + transverter
  • ~30K TL minimum bütçe (DIY)

#Mod

#DX uyduları

#AO-7 (1974'ten beri yörüngede!)

  • Linear transponder, SSB/CW
  • 50 yaşında ama hâlâ kısmen çalışıyor
  • "ham radio'nun yaşayan tarihi"

#Falconsat-3

  • Packet radio digipeater (1200 bps AX.25)
  • APRS gibi ama daha eski mod

#Cube-sats

  • Çoğu kısa ömürlü (<5 yıl)
  • AMSAT-NA aktif liste tutuyor

#Uydu ile DX yapmak

LEO uyduları sadece kısa pasta görünür ama footprint (yer ayak izi) ~5000 km çapında — bu mesafede iki operatör aynı uyduyu görüp kontak yapabilir.

Türkiye'den AO-91 ile mesafe:

  • Pasın başında uydu güneybatıda → Cebelitarık, Fas, Cezayir görür
  • Maksimumda Türkiye merkezde → Avrupa, Mısır, İran görür
  • Pasın sonunda kuzeydoğuda → Rusya, Sibirya görür

Sıkça yapılan: TR ↔ GR ↔ IT ↔ DE — Avrupa içi kolay. TR ↔ JA (Japonya) zor — uydunun aynı pas anında ikisi de görmesi gerek (footprint sınırında).

#Yapay zeka + uydu

CubeSat'lar AI sensor ile uçar — yer kullanımı, gemi takibi, yangın tespiti. Amatör uyduların bazılarında AI inference yapan payload var. Ham radio aracılığıyla gerçek zamanlı veri indirme deneyleri.

#Sık sorulan sorular

#Lisans gerek mi?

Evet, en az B sınıfı (VHF/UHF tam yetki). C sınıfı da yeter çünkü 2m/70cm altındadır.

#En kolay ilk uydu?

AO-91 Fox-1B — FM repeater, dual-band telsiz yeter, Doppler manuel.

#Anten zorunlu mu?

Yagi olmadan (sadece dahili stub anten) çok zor — sinyal -10 dB zayıf. Yagi/loop yagi ile 5-element 70cm + 3-element 2m yeter (DIY 200 TL).

#En aktif Türk uydu operatörü?

TA2RC (Sefa Aşçıoğlu) — uydu kontak şampiyonu, sosyal medyada bilgi paylaşıyor.

#QO-100 yatırımı değer mi?

~30K TL eşittir İcom IC-7300 fiyatı. Ama 24/7 erişim + kolay DX. Apartmanda HF zor olanlar için mucize çözüm — QO-100 anteni pencereye takılır, kontak başlatır.

#İlgili kaynaklar