SDR (Yazılım Tabanlı Telsiz) — Donanımdan Yazılıma Geçiş

RTL-SDR ile telsiz dinleme tutorialımız basit RX setup'ı işliyor. Bu rehber bir adım daha — SDR mimarisi, sadece RX değil TX SDR'lar (HackRF, PlutoSDR), modern transceiver'larda SDR (IC-7300, FTDX-10), yazılım stack'i.

#Klasik telsiz vs SDR

#Klasik (analog) telsiz

• Her bant için dedikated devre
• Filtreler, mixer'lar, IF amplifier'lar fiziksel donanım
• Bantgenişliği + mod değiştirilemez — donanım sabit
• Maliyet: parça yoğun, tasarım pahalı

#SDR (Software Defined Radio)

• Antenden gelen sinyal doğrudan örneklenir (high-speed ADC)
• Yazılım mod, bantgenişliği, filter'i tanımlar
• Aynı donanım: AM, FM, SSB, CW, FT8, herhangi bir mod yazılımla
• Maliyet: silikon ucuzladıkça SDR de ucuzlıyor

#Hibrit

• Modern transceiver'lar (Icom IC-7300, Yaesu FTDX-10) direct sampling SDR
• IF stage dijital domain'de yapılır
• Front-end donanım hâlâ var (LNA, ADC öncesi filter)

#SDR çeşitleri (donanım)

#RX-only

#RTL-SDR (~$30)

• DVB-T USB stick, hack edilmiş driver
• 24 MHz - 1.7 GHz bant
• 2.4 Msps örnek hızı
• 8-bit ADC (orta dinamik aralık)
• Başlangıç için ideal, lisans gerek yok (sadece RX)
• Tutorial →

#Airspy R2 (~$170)

• 24-1750 MHz
• 10 Msps
• 12-bit ADC (RTL'den 4x daha hassas)
• HF için ek dongle (HF+ Discovery $169)

#SDRplay RSPdx (~$200)

• 1 kHz - 2 GHz (HF dahil!)
• 14-bit ADC, çok geniş dinamik aralık
• Premium HF receiver

#TX-capable (transceiver)

#HackRF One (~$300)

• 1 MHz - 6 GHz, hem RX hem TX
• 20 Msps
• Half-duplex (aynı anda RX veya TX, ikisi birden değil)
• Hacking + amatör radyo + güvenlik araştırması

#PlutoSDR / Adalm-Pluto (~$200)

• 325 MHz - 3.8 GHz (extended firmware ile 70 MHz - 6 GHz)
• 61.44 Msps
• Full-duplex (RX + TX aynı anda)
• Eğitim odaklı, genç engineer'lar arasında popüler

#LimeSDR Mini (~$200)

• 10 MHz - 3.5 GHz
• 30.72 Msps
• Open hardware

#Icom IC-705 (~$1300)

• All-mode HF + 6m + 2m + 70cm
• 5W TX
• SDR architecture + traditional UI
• Portable + Bluetooth + GPS
• Premium SDR transceiver

#Sabit istasyon SDR

#Icom IC-7300 (~$1300)

• 100W HF + 6m
• Direct RF sampling SDR
• 30 kHz waterfall display
• USB digital interface
• Modern amatör'ün gold standard'ı

#Yaesu FTDX-10 (~$1500)

• 100W HF + 6m
• Hybrid SDR + traditional architecture

#Flex Radio FLEX-6400 (~$3500)

• Pure SDR — ekran/UI yok, bilgisayardan kontrol
• Multi-receiver (2-8 simultaneous)
• Contest king

#SDR yazılım

#RX yazılımları

#TX yazılımları

#GNU Radio

SDR programlama framework — Python + C++ tabanlı. Block diagram editörü → kendi receiver'ını "node-based" tasarla. Akademisyen + güvenlik araştırmacılarının ana aracı.

#Pratik kullanım

#Senaryo 1: HF dinleme + analiz

• SDRplay RSPdx + 30m dipole
• SDR Console — 6 bant aynı anda
• Geniş waterfall görüntüsü, propagasyon analizi

#Senaryo 2: Dijital mod

• IC-7300 + WSJT-X (USB cable)
• FT8 / FT4 / WSPR
• Bilgisayar ses kart bypass — direct USB

#Senaryo 3: GNU Radio deneyi

• HackRF + GNU Radio
• ADS-B (uçak signal) decode
• LoRa decode
• Kendi modülasyon türü tasarımı

#Senaryo 4: Multi-receiver contest

• Flex Radio + N1MM Logger
• 4 receiver eşzamanlı — 4 banttan kontak
• Pile-up management görsel waterfall

#Waterfall display — modern SDR'ın sihri

Klasik telsizde tek bir frekansta dinliyorsun. SDR'da 30 kHz - 2 MHz aralığında görsel olarak dolu:

• X axis: frekans
• Y axis: zaman (yukarı doğru ilerler)
• Renk: sinyal gücü

#Pratik avantajları

• "Bant açık mı?" — bir bakışta görürsün
• Yeni operatör spotting — bant boş gözükse bile küçük sinyal aktivitesi waterfall'da
• Kontest sırasında — pile-up'ı görsel olarak yönet
• DXer cluster'a duyurmadan önce DX bul

#Front-end limitations

SDR donanım sınırları var:

#ADC dinamik aralığı

• 8-bit ADC = 48 dB dinamik aralık → strong signal nearby weak signal'i basar
• 12-bit = 72 dB
• 16-bit = 96 dB (premium SDR)

#Sample rate

• Daha hızlı = daha geniş bandgenişliği aynı anda
• USB bandwidth limit: 10-50 Msps
• Network SDR: gigabit ethernet → 100+ Msps mümkün

#LNA noise figure

• Antene yakın LNA (preamp) noise figure düşük olmalı
• 0.5-2 dB NF ideal

#SDR'ın pratik avantajları

1. Multi-mode aynı donanım — yazılım değiştir, mod değişir
2. Frekans bağımsız — 0-3 GHz aynı SDR
3. Recording — ham IQ data save, sonra analiz
4. Multi-receiver — bir SDR'dan aynı anda 4-8 sanal alıcı
5. Yazılım upgrade — yeni mod çıkınca firmware update yeter
6. Hacking + güvenlik — SDR + GNU Radio = istediğin protokolü reverse engineer

#SDR'ın pratik dezavantajları

1. Bilgisayar gerek — pure SDR'lar standalone çalışmaz
2. Gecikme (latency) — software processing bazı modlar için problem (CW QSO'da 100 ms gecikme)
3. Computer noise — bilgisayar SDR'a yakın → RFI
4. Front-end zayıf güçlü sinyalde — SDR receiver karşı yakın güçlü TX'ten desensitize olabilir

#Türkiye için SDR setup önerisi

#Bütçe entry (~$50)

RTL-SDR + 1.5m anten tel + bilgisayar → HF dinleme + VHF/UHF airband. Lisans gerek yok, sadece RX.

#Mid-range (~$300)

Airspy HF+ Discovery + dipole — quality HF dinleme.

#TX-capable amateur (~$1500)

Icom IC-705 — portable, all-mode, 5W. Lisans şart (B sınıfı).

#Sabit istasyon (~$1300)

Icom IC-7300 — 100W HF, mainstream amatör SDR.

#Sık sorulan sorular

#SDR ile ne dinleyebilirim (lisanssız)?

• Amatör radyo (her bant)
• AM/FM broadcast
• Havacılık (118-137 MHz AM)
• Maritime VHF
• ADS-B (1090 MHz uçak data)
• Pager (eski era, hâlâ aktif bazı yerlerde)
• LoRa, IoT cihazlar
• Cep telefon trafic? HAYIR — encrypted, dinlemek de yasal sorun

#Encryption olan sinyalleri decode edebilir miyim?

• Amatör radyo'da encryption yasak (acil durum hariç)
• Cellular GSM/LTE — şifreli, decode yasal sorun
• Police/Government TETRA — şifreli, illegal

#SDR ile TX yaparken bantı nasıl kısıtlarım?

HackRF/PlutoSDR yasal olmayan frekansta da TX yapabilir → operatör sorumlu. Yazılımda manual frekans kısıtlaması yap (TX limiter).

#"Defined" radio — donanım niye lazım?

Pure software'le radyo yapılamaz çünkü RF dünyası analog. SDR'ın "donanım frontend" + "yazılım backend" karışımı.

#İlgili kaynaklar

• RTL-SDR ile dinleme — entry SDR
• FT8 dijital mod — SDR ile FT8
• WSPR
• İlk telsiz satın alma
• SDR# (Win): airspy.com/download
• GQRX (Linux/Mac): gqrx.dk
• GNU Radio: gnuradio.org
• Genişletilmiş kaynak: telsizcilik.com — SDR makaleleri